Ten artykuł dotyczy duchownego chrześcijańskiego. Zobacz też: film o takim tytule.

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Cerkwi prawosławnej potoczne określenie prezbitera, czyli osoby której udzielone zostały stosowne święcenia kapłańskie albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Pochodzenie słowa

Samo słowo "ksiądz" wywodzi się ze słowiańskiego kъnędzь i pierwotnie termin ten oznaczał naczelnika plemiennego (z tego samego źródła wywodzą się rosyjskie kniaź, czeskie knieze czy południowosłowiańskie knez). Słowo kъnędzь do słowiańskiego zostało zapożyczone z germańskiego kuning - "książę, naczelnik plemienny" (kuning → kŭnęgŭ → kъnęgъ → kъnędzь). W polszczyźnie słowo uległo dalszym przekształceniom (zanik jerów, zmiana nagłosowego kń- w kś- itd).

We wczesnym średniowieczu zaczęto tak określać ludzi możnych i wpływowych. Mianem tym nazywano później też niekoronowanych władców jako odpowiednik łacińskiego słowa dux (dziś w tym znaczeniu polska forma książę, która pierwotnie znaczyła młodego władcę – książę od ksiądz (władca) jak koźlę od kozieł czy chłopię od chłop).

Znaczenie duchowny jest najpóźniejsze (prawdopodobnie przyszło do polszczyzny pod wpływem czeskim) i z początku było stosowane jedynie wobec biskupów (zwanych wówczas często książętami Kościoła). Z czasem jej zakres, rozszerzony został na wszystkich duchownych (w tym również niekatolickich).

Inne określenia duchownych

W niektórych wyznaniach chrześcijańskich spotykane są też inne określenia duchownych, takie jak pastor (łac. pasterz), starszy, kapłan (mariawici), minister czy ojciec.

Pop

Popularne określenie księdza prawosławnego "pop" jest słowem ogólnosłowiańskim, od popъ -a, stąd też w węgierskim pap, zapożyczone prawdopodobnie ze s-w-n. pfaffo "kapłan". W języku staropolskim słowu ksiądz odpowiadał właśnie pop (np. w Psałterzu floriańskim 70, 77; 109,5; 131,9; 131,17, czy Pirzwy pop Lasota - Sylwester I [pirzwy - pierwszy, Lasota - od łac. silvester - leśny] w "Pieśni o Wiklefie") do II połowy XIV wieku w Małopolsce i na Śląsku i do pierwszej połowy XVI wieku w Wielkopolsce i Mazowszu; w XVI-XVII w. było też nazwaniem figury (gońca) w szachach np. Pop jeden słucha Królowej spowiedzi... - Jan Kochanowski "Szachy"; stąd liczne w Polsce nazwy miejscowe typu Popowice czy Popowo.^[1]

Zobacz też

Zobacz hasło ksiądz w Wikisłowniku

Zobacz w Wikiźródłach hasło Ksiądz w Encyklopedii staropolskiej

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Ksiądz

• Kleryk
• Diakon
• Prezbiter
• Arcybiskup
• Kardynał
• Papież

Linki zewnętrzne

• Duchowni - klasyfikacja zawodów i specjalności - opis zawodu

Przypisy

p  •  d  •  e Religioznawstwo kategoria • portal • wikiprojekt Religie religia • religie pierwotne • bahaizm • buddyzm • chrześcijaństwo • czeondoizm • dżinizm • hinduizm • islam • judaizm • konfucjanizm • manicheizm • mazdaizm • mitraizm • mitologia grecka • religia starożytnego Egiptu • religia starożytnego Rzymu • scjentologia • shintō • sikhizm • taoizm • rodzimowierstwo • zaratusztrianizm • nowe ruchy religijne • neopogaństwo Ludzie duchowny • kapłan • bhikku • bramin • egzorcysta • guru • heros • imam • ksiądz • lama • medium • mistyk • pastor • pop • rabin • szaman • święty • wołchw • zakonnik • żerca Miejsca miejsce święte • sanktuarium • świątynia • cerkiew • chram • jinja • kaplica • kienesa • kościół • mandir • meczet • molenna • synagoga • stupa • święty gaj • zbór Rytuały bierzmowanie • brahmaćarja • chrzest • egzorcyzm • eucharystia • gryhastha • inicjacja • joga • komunia święta • koszerność • medytacja • modlitwa • obrzezanie • obrzęd przejścia • ofiara • pielgrzymka • pięć filarów islamu • pogrzeb • pudźa • sakrament • seans spirytystyczny • ślub • tantra • żałoba Pojęcia Bóg • demon • dusza • kosmogonia • kult • magia • mistycyzm • mit • profanum • reinkarnacja • sacrum • spirytyzm • symbol • tabu • teofania • teogonia • totem • transcendencja • zaświaty etnologia religii • fenomenologia religii • geneza religii • geografia religii • historia religii • psychologia religii • socjologia religii • filozofia religii • krytyka religii